Là cánh chim đầu đàn trong lĩnh vực chế biến và xuất khẩu rau quả tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long, Công ty Cổ phần Rau quả Thực phẩm An Giang (Antesco) sở hữu những lợi thế lớn về hạ tầng công nghệ IQF và mạng lưới xuất khẩu sang hơn 30 quốc gia. Tuy nhiên, khi bước vào giai đoạn kinh tế thế giới có nhiều biến động vĩ mô, doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao này đang phải đối mặt với không ít “luồng gió ngược” từ cả chuỗi cung ứng nội địa lẫn các rào cản quốc tế.
1. Điểm nghẽn vùng nguyên liệu và sự thiếu ổn định về chất lượng gốc
Mặc dù Antesco đã triển khai mô hình liên kết bao tiêu với nông dân để xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn GlobalGAP, nhưng tính bền vững của chuỗi liên kết này luôn phải chịu thử thách lớn.
Tình trạng “bẻ kèo” khi giá thị trường biến động: Khi giá nông sản (như xoài, chanh dây, bắp non) ngoài thị trường tự do tăng cao, một bộ phận nông dân vẫn có xu hướng bán ra ngoài cho thương lái thay vì giao cho nhà máy theo hợp đồng ký kết trước đó.
Rủi ro về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật: Các thị trường như EU, Nhật Bản liên tục cập nhật và siết chặt danh mục hoạt chất cấm với mức giới hạn dư lượng (MRL) gần như bằng không. Chỉ cần một lô hàng bị phát hiện không đạt chuẩn do nông dân phun thuốc ngoài danh mục kiểm soát, doanh nghiệp không chỉ thiệt hại hàng tỷ đồng mà còn đối mặt với nguy cơ bị cấm xuất khẩu hoàn toàn vào thị trường đó.
2. Chi phí logistics tăng phi mã và áp lực thời gian của hàng thực phẩm
Đặc thù các sản phẩm của Antesco gồm hàng đông lạnh (IQF) và hàng đóng hộp vốn có trọng lượng lớn và yêu cầu nghiêm ngặt về nhiệt độ bảo quản. Việc giá cước tàu biển liên tục biến động, cộng kèm tình trạng thiếu hụt container rỗng tại các cảng lớn đã đẩy chi phí logistics của doanh nghiệp lên mức rất cao.
Đối với hàng IQF, chỉ cần một sự cố chậm trễ trong chuỗi cung ứng lạnh (cold chain) từ khâu vận chuyển nội địa ra đến cảng quốc tế, chất lượng sản phẩm sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp, làm gia tăng tỷ lệ hao hụt và chi phí đền bù hợp đồng.
3. Biên lợi nhuận bị bào mòn bởi chi phí đầu vào và lạm phát toàn cầu
Dù doanh thu xuất khẩu của Antesco có thể duy trì ở mức cao nhờ nhu cầu tiêu dùng thực phẩm tiện lợi, nhưng biên lợi nhuận thực tế lại đang bị thu hẹp đáng kể. Chi phí vận hành nhà máy (giá điện sản xuất cho các hệ thống cấp đông nhanh, chi phí bao bì thiết mộc, giá đường, hóa chất tiệt trùng) liên tục leo thang.
Ở chiều ngược lại, lạm phát tại các thị trường xuất khẩu chủ lực như Mỹ và EU khiến người tiêu dùng có xu hướng thắt chặt chi tiêu, ép các nhà nhập khẩu phải đàm phán giảm giá mua đầu vào. Thực tế này đẩy Antesco vào thế gọng kìm: Chi phí sản xuất tăng nhưng giá bán không thể tăng tương ứng.
4. Áp lực cạnh tranh khốc liệt từ các quốc gia đối thủ
Trên bản đồ nông sản quốc tế, rau quả Việt Nam nói chung và Antesco nói riêng đang phải cạnh tranh trực tiếp và gay gắt với các cường quốc nông nghiệp có chi phí logistics tối ưu hơn và quy mô canh tác lớn hơn:
Đối với sản phẩm dứa (khóm) và bắp non: Thái Lan và Indonesia có công nghiệp chế biến sâu cực kỳ mạnh với giá thành cạnh tranh nhờ tự động hóa hoàn toàn.
Đối với các sản phẩm xoài, chanh dây: Các quốc gia Nam Mỹ và Trung Quốc đang mở rộng diện tích rất nhanh, sở hữu lợi thế về khoảng cách địa lý gần các thị trường tiêu thụ lớn.
Lời kết: Những khó khăn hiện tại của Antesco là bài toán chung của ngành nông sản xuất khẩu Việt Nam khi bước ra biển lớn. Để duy trì vị thế dẫn dắt, Antesco không chỉ cần nỗ lực duy trì công nghệ nhà máy, mà còn cần một chiến lược quản trị nội bộ cực kỳ linh hoạt để tối ưu hóa chi phí vận hành, đồng thời thắt chặt hơn nữa tính kỷ luật trong chuỗi liên kết với người nông dân.
