Trong bức tranh kinh tế của TP.HCM, Tổng Công ty Công nghiệp Sài Gòn (CNS) từ lâu đã được xem là một “sếu đầu đàn” – một doanh nghiệp Nhà nước hạng đặc biệt nắm giữ những mũi nhọn công nghiệp quan trọng của thành phố. Thế nhưng, trong bối cảnh kinh tế hiện nay, ngay cả những gã khổng lồ cũng không tránh khỏi những pha “bẻ lái” đau đầu trước cơn gió ngược của thị trường và các rào cản thể chế.
Nhìn thẳng vào thực tế, CNS đang phải đối mặt với một cuộc khủng ho hiểm và thách thức mang tính “tác động kép”.
1. Áp lực sụt giảm tài chính Và “Cơn khát” động lực tăng trưởng mới
Dù vẫn nỗ lực duy trì vị thế đóng góp lớn cho ngân sách, các chỉ tiêu tài chính của CNS gần đây đã có dấu hiệu sụt giảm rõ rệt. Doanh thu của công ty mẹ có giai đoạn chỉ đạt khoảng 85,5% so với kế hoạch đề ra.
Nguyên nhân cốt lõi đến từ việc các ngành truyền thống đang dần chạm trần tăng trưởng:
Ngành thuốc lá: Nguồn thu mang lại lợi nhuận dòng cực lớn cho CNS đang chịu áp lực lớn từ các chính sách hạn chế tiêu dùng, tăng thuế tiêu thụ đặc biệt và xu hướng thắt chặt chi tiêu chung.
Ngành cơ khí chế tạo, hóa chất – cao su: Đang phải cạnh tranh khốc liệt với các doanh nghiệp FDI (vốn đầu tư nước ngoài) có tiềm lực tài chính mạnh và công nghệ liên tục tối ưu.
2. Gánh nặng từ quá khứ: Rào cản pháp lý và tồn đọng tài chính
Một trong những lý do khiến CNS bước đi chậm hơn các doanh nghiệp tư nhân chính là khối lượng hồ sơ, kiến nghị pháp lý và tài chính tồn đọng từ giai đoạn trước. Những sai phạm cũ của một số cựu lãnh đạo liên quan đến quản lý tài sản Nhà nước và thoái vốn (như tại Công ty CP TIE, Sagel) vô hình trung đã tạo ra một bộ lọc cẩn trọng quá mức.
Chính “chiếc bóng” quá khứ này khiến các quy trình phê duyệt dự án, thủ tục hành chính nội bộ trở nên phức tạp và mất nhiều thời gian hơn. Khi cơ hội trên thị trường trôi qua chỉ trong vài tuần, việc mất nhiều tháng để cân nhắc pháp lý khiến doanh nghiệp dễ rơi vào trạng thái “chậm chân” trong đầu tư.
3. “Mắc Kẹt” trong vòng xoáy tái cơ cấu và thay đổi mô hình
CNS hiện đang ở giai đoạn then chốt của lộ trình tái cơ cấu giai đoạn đến năm 2030 dưới sự chỉ đạo của UBND TP.HCM. Doanh nghiệp vừa phải chịu áp lực thoái vốn tại các đơn vị không thuộc lõi sản xuất, vừa phải xoay sở thích ứng với sự thay đổi trong mô hình quản lý chính quyền địa phương và các quy định pháp luật mới về quản lý vốn Nhà nước.
Việc vừa phải tinh gọn bộ máy, giảm lỗ tại các công ty con yếu kém, lại vừa phải bảo toàn và phát triển dòng vốn Nhà nước trong một thị trường biến động là bài toán cực kỳ hóc búa, đòi hỏi sự can thiệp và gỡ vướng trực tiếp từ các sở, ban ngành thành phố.
4. Thách thức từ cuộc đua “Chuyển Đổi Kép”
Thành phố đang đặt kỳ vọng lớn vào việc CNS phải tiên phong trong Chuyển đổi số và Chuyển đổi xanh (tiêu biểu như yêu cầu thay đổi tư duy công nghệ tại các siêu dự án khu công nghiệp như Láng Le – Bàu Cò). Tuy nhiên, chuyển đổi xanh đồng nghĩa với việc phải chấp nhận chi phí đầu tư ban đầu cực lớn cho công nghệ và hạ tầng số, trong khi hiệu quả sinh lời không thể đến trong ngày một ngày hai. Đối với một doanh nghiệp Nhà nước vốn bị ràng buộc chặt chẽ về chỉ tiêu lợi nhuận hàng năm, việc cân đối giữa “sống sót ngắn hạn” và “xanh hóa dài hạn” đang tạo ra một áp lực vô hình lên ban điều hành.
Lời kết: Khó khăn của CNS hiện tại là sự tổng hòa của một thị trường toàn cầu giảm tốc, những nút thắt thể chế chưa được khơi thông, và áp lực tự làm mới mình sau những tổn thương trong quá khứ. Để “cánh chim đầu đàn” này có thể sải cánh trở lại, CNS không chỉ cần sự nỗ lực tự thân của hơn 5.000 con người, mà còn rất cần những cơ chế “cởi trói” thực sự mạnh mẽ từ phía cơ quan quản lý.
